Page content

Wijziging pensioenregeling

Geschreven door Ron Rooyackers

Wijziging pensioen regeling: goed informeren is van levensbelang

Eindloon-, Middelloonregeling                       →                       Beschikbare Premieregeling 

Zekerheid                                                          →                       Risico

Hof Den Haag 16 februari 2016 – ECLI:NL:GHDHA:2016:231Wijziging pensioenregeling
Er is een wijziging van eindloonregeling naar premieregeling + waardeoverdracht van opgebouwde aanspraken naar de premieregeling. Werknemers verwijten werkgever schending van de informatieplicht. De werkgever stelt op zijn beurt de pensioenadviseur die het traject heeft begeleid aansprakelijk. Het verwijt van onvoldoende informatie over de premieovereenkomst acht het hof ongegrond omdat de werknemers, die als ervaren assistent-accountants werkzaam waren, voldoende kennis hadden om de effecten van een premieregeling te begrijpen. Het hof neemt wel schending van de informatieplicht aan bij de waardeoverdracht van de opgebouwde rechten naar de premieregeling. Bovendien acht het hof de adviseur aansprakelijk wegens schending van zijn zorgplicht bij de informatie over de effecten van de waardeoverdracht.

Wijzigen pensioenregeling
Overstappen van een gegarandeerd pensioen naar een beschikbarepremieregeling heeft een aantal gevolgen waar bedrijven en werknemers vaak niet bij stilstaan. Een recente uitspraak van het gerechtshof Den Haag laat zien dat er grote problemen kunnen ontstaan wanneer van pensioenregeling gewisseld wordt. Goede en volledige informatieverstrekking door werkgever en pensioenadviseur is daarbij essentieel om latere schadeclaims van werknemers te voorkomen.
Steeds meer bedrijven zijn de afgelopen jaren voor hun pensioenregeling overgestapt op de beschikbarepremieregeling oftewel defined-contributionregeling. Al bijna de helft van de grote bedrijven met een rechtstreeks verzekerde regeling heeft geen gegarandeerd pensioen meer, maar een beschikbarepremieregeling. Het pensioen van deze werknemers staat dus niet meer vast, maar is afhankelijk van beleggingsresultaten.

Overstappen naar beschikbarepremieregeling
Het gerechtshof in Den Haag heeft een oordeel uitgesproken over de pensioenregeling van een accountantskantoor. Dat kantoor had een pensioenvoorziening met een eindloonregeling en is in 1999 overgestapt op een nieuwe pensioenregeling: een beschikbarepremieregeling van Reaal. Voor de werknemers betekende de overstap dat zij niet meer vanaf hun 65e een gegarandeerd bedrag als pensioen uitgekeerd zouden krijgen. De hoogte van het ouderdomspensioen zou voortaan afhankelijk zijn van het opgebouwde pensioenvermogen op de 65e verjaardag en de marktomstandigheden op dat moment.
De werkgever heeft een adviseur ingeschakeld om de werknemers te informeren over de nieuwe pensioenregeling. De werknemers zijn akkoord gegaan met de voorgestelde beschikbare premieregeling en de overdracht van hun opgebouwde pensioenkapitaal naar de nieuwe pensioenregeling.

Pensioenkapitaal geslonken
Drie werknemers stappen tien jaar later naar de rechter: zij zijn erachter gekomen dat het pensioenkapitaal dat zij al hadden opgebouwd met de eindloonregeling door de tegenvallende beleggingsresultaten in de premieregeling is geslonken. Daardoor komt hun pensioenuitkering een stuk lager uit dan was voorspeld. Volgens de medewerkers loopt het verlies op tot 47%. Ze vinden dat ze door hun werkgever onvoldoende zijn geïnformeerd over de gevolgen van de overstap van de eindloonregeling naar de beschikbare premieregeling.

Werknemers niet goed geïnformeerd over beleggingsrisico na waardeoverdracht
De rechtbank in Rotterdam geeft de werknemers ongelijk, maar ze gaan in hoger beroep.
Het gerechtshof Den Haag vindt dat de werknemers die als ervaren assistent-accountant werkzaam waren, hadden kunnen weten dat er beleggingsrisico’s komen kijken bij een beschikbarepremieregeling.
Ten aanzien van de waardeoverdracht oordeelde het Hof echter dat de werkgever de betreffende werknemers had dienen te waarschuwen dat met deze waardeoverdracht een groot risico werd genomen, doordat het gehele pensioen in de risicodragende sfeer terecht zou komen. Daar kwam nog bij dat de gehanteerde voorbeeldberekeningen geen juist beeld gaven van het verschil tussen wel of geen waardeoverdracht. De werkgever, die aansprakelijk werd gehouden voor de hieruit voortvloeiende schade, had zijn pensioenadviseur in vrijwaring opgeroepen en deze werd door het Hof uiteindelijk verantwoordelijk gehouden voor de onjuiste en onvolledige informatie inzake de waardeoverdracht
De schade moet nog worden berekend, maar zal ongeveer neerkomen op het verschil tussen de pensioenuitkering die met de defined-benefitregeling zou zijn opgebouwd en de uitkering uit de beschikbare premieregeling.

Wat zijn voor werkgevers de belangrijke lessen uit deze uitspraak?
Deze uitspraak is van grote betekenis voor de pensioenpraktijk. De uitspraak biedt veel aanknopingspunten voor werknemers om nadat in de loop der tijd allerlei wijzigingen in pensioenregelingen zijn aangebracht, alsnog schade te vorderen. Deze schade lopen zij op doordat de oorspronkelijke pensioentoezegging niet nagekomen wordt en er (zoals in de praktijk blijkt) onvoldoende informatie is verstrekt over de gevolgen van de wijzigingen.
– Overstappen van Eindloon- of Middelloonregeling naar Beschikbare Premieregeling betekent dat ook het in de overdracht betrokken al opgebouwde pensioenvermogen van de deelnemers een beleggingsrisico gaat lopen.
– Als werkgever moet u uw werknemers goed informeren over de verschillen tussen een traditionele (eindloon- en middelloon) pensioenregeling en een beschikbare premie regeling. Anders kunnen uw werknemers u later aansprakelijk stellen voor het lager uitvallen van de pensioenuitkering.
– U moet over alle elementen duidelijk zijn: in deze zaak ging het om ervaren assistent-accountants die zelf al aardig wat pensioenkennis hadden. Daarom vindt het gerechtshof dat zij voor een deel eigen schuld hebben. Maar voor werknemers met minder financiële achtergrond geldt dat niet: zij hebben geen pensioenkennis en u kunt er dus niet van uitgaan dat zij de gevolgen van het overstappen van een gegarandeerde pensioenregeling naar een beschikbarepremieregeling kunnen overzien.

De zorgplicht van de werkgever
Wet Pensioencommunicatie
Deze nieuwe wet heeft ook belangrijke gevolgen voor de rol en zorgplicht van de werkgever. Werkgevers krijgen een grotere verantwoordelijkheid in de pensioencommunicatie aan hun werknemers. Dit betekent dat werkgevers uit hoofde van hun zorgplicht nieuwe werknemers tijdens het arbeidsvoorwaardengesprek moeten informeren over de hoofdkenmerken van de pensioenregeling. De werkgever doet de werknemer dan een pensioenaanbod. Wanneer de werknemer daar uitdrukkelijk mee instemt, kan dit pensioenaanbod via de elektronische weg verlopen. Omdat de werkgever vaak als eerste op de hoogte is van belangrijke veranderingen in het leven van de medewerkers (de life-events) krijgt hij een signaalfunctie en moet hij de werknemer actief informeren over de gevolgen van deze gebeurtenis op zijn pensioen. Doel van deze maatregelen is onder andere het stimuleren van het pensioenbewustzijn van de werknemers.
Hoever de zorgplicht van de werkgever zich uitstrekt is nu nog niet duidelijk en zal zich nog moeten uitkristalliseren. De Pensioenfederatie heeft met de Stichting van de Arbeid en het Verbond van Verzekeraars een checklist ontwikkeld die werkgevers kunnen helpen bij het verstrekken van pensioeninformatie aan hun medewerkers. De werkgeverschecklist is beschikbaar via de website www.pensioen123.nl en kan met medewerking van de pensioenuitvoerder verder op maat worden gemaakt. Decentrale cao-partijen en pensioenuitvoerders hebben een brief ontvangen waarin zij worden opgeroepen de checklist te gaan gebruiken. Het idee is dat werkgevers de checklist bespreken tijdens het arbeidsvoorwaardengesprek. Volgens de initiatiefnemers hangt de mate waarin de werkgever een voorlichtende rol kan vervullen, vaak mede af van de omvang van het bedrijf. Voor vooral kleine organisaties is het moeilijker deze rol goed in te vullen. De checklist kan daar behulpzaam bij zijn.